Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο

Συγκεντρωτική λίστα μνημείων φυσικής κληρονομιάς της Αλμωπίας

Γενική Παρουσίαση Υφιστάμενη κατάσταση Βιοπικοιλότητα Καθεστώς προστασίας Χαρακτηριστικά/ Ιδιαιτερότητες περιοχής Εξέλιξη του φυσικού τόπου/πόρου στον χρόνο/υφιστάμενη κατάσταση Τυχόν στοιχεία/βαθμός υποβάθμισης Βαθμός υφιστάμενης αξιοποίησης Βαθμός μελλοντικής αξιοποίησης Δυνατότητα σύνδεσης με άλλα σημεία της ευρύτερης περιοχής Αναγκαίες παρεμβάσεις προς ανάδειξη Μικροκλίμα Χλωρίδα Πανίδα Tags
Πίνοβο – Τζένα Τα βουνά Πίνοβο και Τζένα βρίσκονται βορειοανατολικά της κοιλάδας της Αλμωπίας, στη συνοριακή γραμμή με την Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας. Το ύψους τους φτάνει τα 2.156 μ. (κορυφή Κορφούλα, Πίνοβο) και τα 2.182 μ. (κορυφή Μεγάλη Τζένα).  Τα βουνά καλύπτονται από πυκνά δάση ενώ ξεχωρίζουν για τους αλπικούς λειμώνες τους. Άλλες γνωστές κορυφές του Πινόβου είναι το Βίσογκραντ (2.150 μ.) και ο Καλόγερος (1.873 μ.). Τόσο το Πίνοβο όσο και η Τζένα αποτέλεσαν πεδία πολεμικών συρράξεων κατά τη διάρκεια του 1ου Παγκοσμίου Πολέμου αλλά και του Εμφυλίου, πράγμα που προδίδουν τα χαλάσματα και τα απομεινάρια των συγκρούσεων που συναντάμε ακόμα στο έδαφός τους.  

Η πρόσβαση και στα δύο βουνά γίνεται ιδιαίτερα δύσκολη τις βροχερές μέρες καθώς ο χωματόδρομος που μας οδηγεί στο εσωτερικό τους γεμίζει λάσπες και σε κάποια σημεία γίνεται απροσπέλαστος ακόμα και για οχήματα 4Χ4. Και οι δύο ορεινοί όγκοι είναι σε άριστη κατάσταση και έχουν μείνει ανέπαφοι στο πέρασμα του χρόνου˙ εξαίρεση αποτελεί η επέκταση του οδικού δικτύου καθώς και δραστηριότητες που αυξάνουν τον βαθμό υποβάθμισης του μέρους όπως η λαθρουλοτομία.

Όπως σε όλα τα ορεινά δασικά συμπλέγματα της χώρας, έτσι και στο προκείμενο, πάντοτε οι κάτοικοι ικανοποιούσαν τις ανάγκες τους σε καύσιμη ύλη από τα γύρω δάση και μάλιστα από θέσεις που ήταν περισσότερο προσιτές γι’ αυτούς. Τόσο η νόμιμη καυσοξύλευση, όσο και η παράνομη, γίνονταν κατά απαράδεκτο τρόπο με αποτέλεσμα την πλήρη σχεδόν πρεμνοποίηση των ευκολοπρόσιτων συστάδων της

δρυός και της οξιάς.

 

Σήμερα ο κίνδυνος αυτός έχει περιορισθεί σημαντικά – παρά τα ελάχιστα κρούσματα που παρατηρούνται για τους παρακάτω λόγους :

λόγω της διάθεσης καυσοξύλων από την Δασική Υπηρεσία με πολύ χαμηλό τίμημα
 η ανύψωση του βιοτικού και κοινωνικού επιπέδου των κατοίκων,
 η μεγάλη προσφορά του δάσους προς τους περίοικους σε εργασία και προϊόντα και
 η πλήρης αξιοποίηση των καθαρά γεωργικών εκτάσεων.

 

Παρόλα αυτά, ακόμα και σήμερα παρατηρούνται, ευτυχώς ελάχιστα, κρούσματα λαθροϋλοτομίας. Η λαθρουλοτομία προκύπτει από στοιχεία παρατήρησης της κατάστασης του δάσους και δεν είναι μετρήσιμη. 

Σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας οι χρήσεις γης στα εν λόγω βουνά διαρθρώνονται ως εξής: αγροτικές χρήσεις (20%), δασοπονία (30%), στρατιωτικές χρήσεις (10%), τουρισμός/αναψυχή (10%), διαχείριση νερών (συμπεριλαμβάνει διαχείριση λεκάνης απορροής) (5%), ενώ ένα 20% της γης δεν χρησιμοποιείται[1]. Η τουριστική δραστηριότητα κινείται σε χαμηλά επίπεδα και εν γένει τα βουνά δεν αξιοποιούνται ούτε προβάλλονται ως τουριστικοί προορισμοί. Σχετικές υποδομές όπως καταφύγια η χιονοδρομικά κέντρα δεν υπάρχουν σε κανένα από τα δύο βουνά˙ υπάρχει μόνο ένα χιονοδρομικό κέντρο στη Τζένα, το οποίο βρίσκεται στην άλλη πλευρά των συνόρων στην Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, όπου η Τζένα η αποκαλείται Κοζούφ.

 

Λόγω των παρθένων δασικών τους εκτάσεων, τα δύο βουνά είναι ιδανικά για πεζοπορικές διαδρομές μέσα στο δάσος και στα φυσικά αξιοθέατα της περιοχής. Για το Πίνοβο η πιο γνωστή προτεινόμενη διαδρομή είναι η διαδρομή Αετοχώρι-Μαύρος Βράχος-Κορφούλα που ξεκινάει από την πλατεία του Αετοχωρίου, ενώ στην περίπτωση της Τζένας η προτεινόμενη διαδρομή είναι εκείνη που ξεκινάει από το Φαράγγι της Νότιας και καταλήγει στη κορυφή της Μεγάλης Τζένας. Παράλληλα μπορούμε να επισκεφθούμε το φαράγγι του Πευκωτού και το Ρέμα Λιπαρό.

 

Η επίσκεψη στους δύο ορεινούς όγκους μπορεί να συνδυαστεί με μία επίσκεψη στους παραδοσιακούς οικισμούς του Αετοχωρίου, του Αρχαγγέλου, της Νότιας, της Περίκλειας και του Άνω Γαρεφίου, όπου μπορούμε να δούμε από κοντά την εκκλησία του Αγ. Δημητρίου, τη Μονή Αρχαγγέλου, τον καταρράκτη της Νότιας, την τοποθεσία του αρχαίου οικισμού της Περίκλειας και τον Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου αντίστοιχα. Στο ιστορικό πεδίο, λόγω του ρόλου τους ως πεδία πολεμικών συγκρούσεων τα δύο βουνά συνδέονται με αντίστοιχους φυσικούς τόπους όπως η Καλή Πεδιάδα και τα σημεία της οροσειράς Βόρας-Πίνοβο-Τζένα όπου μπορούμε ακόμα να βρούμε απομεινάρια από τις σφοδρές πολεμικές συρράξεις του πρώτου μισού του 20ου αιώνα (βλ. φαράγγι Νότιας). Στην περίπτωση του Πινόβου, κατά μήκος της κορυφογραμμής του συναντάμε παλιές οχυρωματικές θέσεις, βλήματα, συρματοπλέγματα και πετρόχτιστα πολυβολεία[2].

 

 1 Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, http://ornithologiki.gr/page_iba.php?aID=38  

2  Σχετικό φωτογραφικό υλικό θα βρούμε εδώ http://canyoning-caving.blogspot.gr/2012/05/blogpost.html

Τα δύο βουνά αποτελούν ένα εκτενές σύμπλεγμα βουνών καλά δασωμένο με μικτά και κωνοφόρα δάση με κλίμα ηπειρωτικό, με καλοκαίρι μάλλον δροσερό.

Η κατάσταση του τόπου είναι φυσική άριστη, ενώ η τάση είναι η αργή υποβάθμιση. Το δασικό σύμπλεγμα παρουσιάζει μικρότερη υποβάθμιση σε σχέση με τις άλλες χρήσεις γης. Οι απειλές που δέχεται προέρχονται από το παράνομο κυνήγι, την επέκταση του οδικού δικτύου, τη λαθρο-υλοτομία, την κτηνοτροφία κλπ. Αυτά έχουν ως συνέπεια τη μείωση της βιοποικιλότητας των ενδιαιτημάτων. Πιο αναλυτικά κάποιες από τις δραστηριότητες, υπαρκτές ή μη, που απειλούν άμεσα την σπάνια ορνιθοπανίδα της περιοχής είναι:

Η εγκατάλειψη παραδοσιακών αγροτικών πρακτικών και χρήσεων γης, συμπεριλαμβανομένης της εγκατάλειψης της εκτατικής γεωργίας και κτηνοτροφίας
Η παράνομη χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων για έλεγχο "επιβλαβών" θηλαστικών
Οι δραστηριότητες που προκαλούν όχληση (κυνήγι, υλοτομία, αλιεία, συλλογή φυτών και καυσόξυλων[1]
Η κατασκευή μικρών υδροηλεκτρικών σταθμών στο Πευκωτό, το Αετοχώρι και την κοιλάδα της Φούστανης
Η σχεδιαζόμενη εγκατάσταση αιολικών πάρκων[2]
Η δάσωση των εγκαταλελειμμένων καλλιεργειών και λειμώνων με φυτείες Robina Pseudacia (η ψευδακακία είναι δασικό είδος που εύκολα καλύπτει τους εγκαταλελειμένους αγρούς).
Η  εντατική δασική εκμετάλλευση κ.α.[3]

 

Στην περιοχή της Τζένας (GR 1240002) oι αλπικές εμφανίσεις βράχων του Πίνοβου είναι πολύ σημαντικές για τον αίγαγρο (ένας μικρός πληθυσμός, ο μοναδικός στην οροσειρά Τζένα – Πίνοβο και Βόρας) και για αρπακτικά πτηνά όπως ο χρυσαετός, οι γύπες και οι πετρίτες. Στις χαμηλές περιοχές υπάρχουν υψηλά δάση δρυός με καλή δομή, τα οποία σχηματίζουν σημαντικές περιοχές διατροφής και φωλεοποίησης για αρκετά είδη δρυοκολαπτών. Απρόσιτα δάση οξιάς ακριβώς κάτω από τα δασο-όρια είναι επίσης σημαντικά για την άγρια ζωή. Η περιοχή έχει, γενικά, διατηρηθεί καλά.

 

Μέχρι σήμερα έχουν συνταχθεί  κάποιοι χάρτες τύπων οικοτόπων του όρους Τζένα. Ο πρώτος συντάχθηκε κατά τη χρονική περίοδο 1999-2000 στα πλαίσια του δικτύου Natura 2000, με κωδικό GR 1240002 (Όρη Τζένα). Ο δεύτερος συντάχθηκε κατά την ίδια περίοδο, στα πλαίσια της Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης (ΕΠΜ) για τηνπεριοχή "Όρη Τζένα – Πίνοβο", που έχει ενταχθεί ως Ζώνη Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) με κωδικό GR 1240007 στο δίκτυο Natura 2000. Επιπλέον, έχει συνταχθεί χάρτης βλάστησης της περιοχής στα πλαίσια της μελέτης δασικής διαχείρισης του όρους για τη χρονική περίοδο 2000-2009, ο οποίος στηρίζεται στην ταξινόμηση της βλάστησης με βάση τα κύρια δασοπονικά είδη. Ο τελευταίος χάρτης συντάχθηκε στα πλάισια του προγράμματος «Χαρτογράφηση της βλάστησης του όρους Τζένα (Β. Ελλάδα)» από  τους Μ. Χασάπη[4], Κ. Θεοδωρόπουλο[5], Ε. Ελευθεριάδου[6].

 

[1] Σιδηρόπουλος, Λ., ‘’Σχέδιο δράσης για τη Ζώνη Ειδικής Προστασίας GR1240007 Όρη Τζένα και Πίνοβο’’ στο Δημαλέξης, Α. Μπούσμπουρας, Δ., Καστρίτης, Θ., Μανωλόπουλος Α. και V. Saravia (Συντονιστές Έκδοσης). Τελική αναφορά προγράμματος επαναξιολόγησης 69 σημαντικών περιοχών για τα πουλιά για τον χαρακτηρισμό τους ως Ζωνών Ειδικής Προστασίας της Ορνιθοπανίδας. ΥΠΕΧΩΔΕ, Αθήνα.

[2] Πρόγραμμα LIFE+ ‘’Επείγοντα μέτρα για την εξασφάλιση της επιβίωσης του Ασπροπάρη (Neophron percnopterus) Βουλγαρία και την Ελλάδα’’, http://lifeneophron.eu/gr/SPA_TPM.html

[3] Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, http://ornithologiki.gr/page_iba.php?aID=38

[4] Εργαστήριο Δασικής Βοτανικής-Γεωβοτανικής, Σχολή Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος, Α.Π.Θ και Δασαρχείο Αριδαίας.

[5] Εργαστήριο Δασικής Βοτανικής-Γεωβοτανικής, Σχολή Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος, Α.Π.Θ.

[6] Εργαστήριο Δασικής Βοτανικής-Γεωβοτανικής, Σχολή Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος, Α.Π.Θ.

 

Χάρτης χρήσεων γης της περιοχής Βόρα, Πίνοβου, Τζένας (Πλατής, Τρακόλης, Μελιάδης: 2002) 

Ζώνες βλάστησης:

Στην περιοχή Τζένα–Πίνοβο εμφανίζονται οι τέσσερις από τις πέντε  ζώνες βλάστησης της χώρας μας όπως αυτές διακρίνονται και περιγράφονται με βάση τις ανώτερες φυτοκοινωνίες του συστήματος BRAUN-BLANQUEΤ. Το σύστημα αυτό προέκυψε από τις έρυνες που έκανε ο BRAUN-BLANQUET στη βλάστηση των Ελβετικών Άλπεων και έχει ως βάση τη χλωρίδα. Σήμερα είναι γνωστό ως φυτοκοινψνιολογικό σύστημα του BRAUN-BLANQUET. Οι βασικές αρχές του συστήματος αυτού είναι οι παρακάτω:

1. η χλωριστική σύγκριση με πίνακες

2. η κοινωνιολογική πρόοδος.

Η  πρώτη περίπτωση έχει σχέση με την έρευνα, ενώ η δεύτερη με τη συγκεκριμένη ταξινόμηση των φυτοκοινωνιών[1].

 

Οι ζώνες βλάστησης με σειρά από τις χαμηλότερες προς τις υψηλότερες θέσεις περιγράφονται παρακάτω:

 

Παραμεσογειακή ζώνης βλάστησης (Quercetalia pubescentis)

Η ζώνη αυτή αρχίζει από τις χαμηλότερες θέσεις στους πρόποδες του και Πίνοβου – Τζένας και  φθάνει μέχρι το υπερθαλάσσιο ύψος 750 – 950 m.

 

Το κατώτερο τμήμα της ζώνης φθάνει μέχρι υπερθαλάσσιο ύψος 550 m σε ανατολικές και βόρειες εκθέσεις και 650 m σε νότιες και δυτικές, ανήκει στη ζώνη του Ostryo – Carpinion και κυρίως στον αυξητικό χώρο Carpinetum orientalis. Ο αυξητικός χώρος Coccifero – Carpinetum εμφανίζεται μόνον σε ελάχιστες θέσεις και μάλιστα κάτω από ακραίες συνθήκες. Τα επικρατέστερα ξυλώδη είδη που συνθέτουν τη βλάστηση της υποζώνης είναι: ο ανατολικός γαύρος (Carpinus orientalis), η οστρυά (Ostrya carpinifolia),ο φράξος (Fraxinus ornus), το σφενδάμι (Acer campestre), η χνοώδης δρυς (Quercus pubescens), το πουρνάρι (Quercus coccifera), το κέδρο (Juniperus oxycedrus), η κοκορεβυθιά (Pistacia terrebinthus), το αγριοπήγανο (Coronilla emeroides), η φουντουκιά (Coryllus avellana), η μουμουτζελιά (Crataegus monogyna) κ.α. με τα οποία προσμιγνύονται η πλατύφυλλος δρυς (Quercus conferta)και η Quercus cerris.

 

Το υπόλοιπο ανώτερο τμήμα της ζώνης αυτής καταλαμβάνεται από την υποζώνη Quercion confertae και φθάνει, κατά κανόνα, μέχρι υπερθαλάσσιο ύψος 750 m και – στις νότιες εκθέσεις – έως 950 m. Η διαφοροποίηση της σύνθεσης των δρυοδασών στην υποζώνη αυτή επιτρέπει τη διάκριση δύο αυξητικών χώρων, δηλαδή του κατώτερου Quercetum confertae, όπου επικρατούν κυρίως η χνοώδης και η πλατύφυλλος δρυς και του ανώτερου Quercetum montanum όπου επικρατεί η Quercus dalechampii αλλά και η ευθύφλοιος δρυς (Quercus cerris).

 

Ζώνη δασών οξυάς – ελάτης (Fagetalia)

Η εμφάνιση της οξυάς στο Πίνοβο και την Τζένα  αρχίζει από τα ανώτερα όρια της προηγούμενης ζώνης και φθάνει σε υπερθαλάσσιο ύψος 1500 – 1650 m σχηματίζοντας την Υποζώνη Fagion moesiacae της Υποζώνης Fagetalia. Εδώ εμφανίζονται τα τρία είδη οξυάς: άφθονα η Fagus silvatica και Fagus moesiacae και σπανιότατα η Fagus orientalis.

 

Εκτός από το ανώτερο τμήμα της υποζώνης (1400 – 1650 m) όπου η παρουσία της υβριδογενούς ελάτης (Abies borisii regis) και σπανιότατα της λευκής ελάτης (Abies alba) δημιουργεί τον αυξητικό χώρο Abieti – Fagetum, όλη η υπόλοιπη περιοχή ανήκει στον αυξητικό χώρο Fagetum moesiacae. Πέρα από τα κυριαρχούντα είδη οξυάς και ελάτης, στη σύνθεση της ξυλώδους βλάστησης της ζώνης συμμετέχουν και τα είδη: Betula verrucosa, Acer pendula, Acer pseudoplatanus, Acer platanoides,  Acer hurganum, Acer obtusatum, Sorbus aucuparia, Sorbus torminalis, Tilia cordata, Taxus baccata, Ilex aquifolium, Evonymus latifolius, Viburnum lantana, Juniperus communis, Juniperus oxycedrus, Lonicera alpigena, κ.ά. Μέσα στη ζώνη αυτή χαρακτηριστική είναι η παρουσία των δασών της μαύρης (Pinus nigra) αλλά και της δασικής πεύκης (Pinus silvestris) που κυριαρχούν σε εδαφικά αβαθείς και προεξάρχουσες αλλά ικανές να φέρουν δάση θέσεις. Η δασική πεύκη μιγνύεται γενικά στα δάση οξυάς της περιοχής σε κατάλληλες γι’ αυτήν θέσεις. Αντίθετα η μαύρη πεύκη εμφανίζεται μόνο περιστασιακά, κατά θέσεις και στα δύο συγκροτήματα Πίνοβου και Τζένας.

Η ζώνη των δασών οξυάς – ελάτης καλύπτει το μεγαλύτερο τμήμα του κυρίως ορεινού όγκου του Πίνοβου και της Τζένας σχηματίζοντας συγχρόνως στις περισσότερες περιπτώσεις τα δασοόριά του με μεικτές συστάδες δασικής οξιάς – υβριδογενούς ελάτης (Fagus silvatica – Abies borisii regis).

 

Ζώνη ψυχροβίων κωνοφόρων (Vaccinio – Picetalia)

Η αμιγής εμφάνιση, κυρίως στις δυτικές πλευρές, δασών από δασική πεύκη (Pinus silvestris) πάνω από τη ζώνη δασών οξιάς – ελάτης μέχρι υπερθαλάσσιο ύψος 1900μ τα εντάσσει στον αυξητικό χώρο Pinetum silvestris της ζώνης των ψυχροβίων κωνοφόρων (Vaccinio – Picetalia). Η πεύκη αυτή, σε νότιες εκθέσεις, ανέρχεται επίσης υψηλότερα από τη ζώνη των δασών οξιάς – ελάτης, αλλά δεν σχηματίζει κλειστές συστάδες, εμφανιζόμενη διάσπαρτα ή σε μικρές ομάδες.

 

Εξωδασική ζώνη υψηλών ορέων (Astragalo – Acantholimonetalia)

Στον ελεύθερο δασών χώρο, πάνω από τη ζώνη δασών οξιάς – ελάτης, παρουσιάζονται εκτεταμένα, πλούσια σε είδη, γόνιμα υπαλπικά λιβάδια, που σχεδόν στο σύνολό τους είναι αποτέλεσμα ανθρωπογενούς επίδρασης. Το Πίνοβο, η Τζένα και γενικά όλος ο  Βόρας ήταν για εκατονταετίες κέντρο πλούσια νομαδικής κτηνοτροφίας (εκτός ορίου του δάσους αλπικός βοσκότοπος). Αυτό συνετέλεσε στην πτώση των δασοορίων σε ολόκληρη την οροσειρά, που τα υψηλότερα θα πρέπει να τοποθετηθούν μεταξύ 1900μ και 2000μ υπερθαλάσσιο ύψος, περιοχή που δεν μπορεί να θεωρηθεί ως καθαρά αλπική. Η παρουσία ορισμένων νανόμορφων θάμνων όπως Juniperus nana, Daphne oleoides, Rosa pendulina, Acantholimon echinus κ.α. οδηγεί στην ένταξη της περιοχής στη ζώνη Astragalo – Acantholimonetalia.

 

Συμπερασματικά η χλωρίδα της μελετούμενης περιοχής αποτελείται από μεγάλο αριθμό γενών και ειδών και στους τρεις ορόφους, ανώροφο, μεσόροφο και υπόροφο, σε όλες τις υψομετρικές ζώνες. Η μεγάλη βιοποικιλότητα της χλωρίδας , έχει ως αποτέλεσμα να βρίσκουν τροφή και καταφύγιο πολλά είδη της δασικής πανίδας.

 

Στη χλωρίδα και την πανίδα των δύο βουνών συναντάμε τα εξής:

 

Χλωρίδα

Οξιά (Fagus silvatica)
Δρυς απόδισκη (Quercus sessiliflora)
Ελάτη (Abies borisii regis),
Φράξος  (Fraxinus ornus)
Γαύρος (Carpinus betulus)
Άρκευθος  (Juniperus oxycedrus)
Οστρυά (Ostrya carpinifolia)
Κρανιά (Cornus mas),
Μαυρόπευκο (Pinus nigra)
Λεύκη  (Populus tremula),
 Ιτιά (Salix sp.)
Δασόπευκο (Pinus sylvestris)
Celtis australis (Μελικουκιά)
Betula pendula (Σημύδα)
Quercus trojana (Μακεδονική βελανιδιά)
Taxus baccata (ίταμος)
Ilex aquifolium (Αρκουδοπούρναρο)
Buxus sempervirens (Πυξός)
Juniperus communis alpina (Νάνο βουνόκεδρο)
Juniperus excelsa (Αγριοκυπάρισσο)
Junipeus sabina (Αγρικυπάρισσο το Σαβίνιο)
Daphne laureola laureola (Δαφνούλα η δαφνοειδής)
Salvia officinalis (Φασκομηλιά η φαρμακευτική)
Lonicera alpigena formanekiana (Αγιόκλημα του Φορμανέκ)
Rosa sp.
Calamitha grandiflora (καλαμίνθη η μεγανθής)
Campanula sp.
Centaurea sp.
Festuca sp.
Agrostis sp.
φτέρη (Pteridium aquilinum),
Cicerbita muralis
Orchis sp.
Allium  sp.
Anemone sp.

 

Θάμνοι

Άρκευθος κοινή (Juniperus communis)
Άρκευθος νανώδης (Juniperus nana)
Άρκευθος μακρόκαρπη (Juniperus oxycedrus)
Λεπτοκαρυά (Corylus avellana)
Πουρνάρι (Quercus coccifera)
Φράξος (Fraxinus ornus)
Κράταιγος (Crataegus monogyna)
Αρκουδοπούρναρο (Ilex aquifolium)
Κρανιά (Cornus mas)
Κληματίδα (Clematis vitalba0
Δάφνη (Daphne oleoides)
Χρυσόξυλο (Rhus cotinus)

 

Πανίδα

 

Θηλαστικά

Canis lupus (Λύκος)
Capreolus capreolus (Ζαρκάδι)
Felis silvestris morea (Αγριόγατος του Μωριά)
Martes foina (Κουνάβι)
Sus scrofa (Αγριογούρουνο)
Ursus arctos (Αρκούδα)
Vulpes vulpes crucigera (Αλεπού)
αγριόγιδο (Rupicapra rupicapra L.),
λαγός (Lepuseuropaeus Pallas),
σκίουρος (Sciurus vulgaris L.),
κουνάβι (Martes foina Erxleben),
αγριόγατος (Felis sylvestris Schreber),
λύγκας (Lynx Lynx Temmink)
αρουραίοι, ποντίκια και νυχτερίδες

 

Θηλαστικά που απαιτούν ειδικό καθεστώς προστασίας:

αρκούδα, αγριόγιδο (παρ. ΙΙ Οδηγίας 92/43 Ε.Ε.)
 αγριόγατος (παρ. ΙV Οδηγίας 92/43 Ε.Ε.)
λύκος, κουνάβι (παρ. ΙΙ Οδηγίας 92/43 Ε.Ε.)
λύγκας (Σύμβαση Βέρνης & παρ. ΙΙ Οδηγίας 92/43 Ε.Ε.)

 

Πτηνά

Alectoris graeca (Πετροπέρδικα)
Aquila chrysaetos chrysaetos (Χρυσαετός)
Aquila heliaca heliaca (Βασιλαετός)
Athene noctua (Κουκουβάγια)
Buteo buteo buteo (Γερακίνα)
Carduelis carduelis carduelis (Καρδερίνα)
Carduelis chloris chloris (Φλώρος)
Columba palumbus palumbus (Φάσσα)
Corvus corax corax (Κόρακας)
Erithacus rubecula rubecula (Κοκκινολαίμης)
Falco peregrinus peregrinus (Πετρίτης)
Gypaetus barbatus aureus (Γυπαετός)
Gyps fulvus (Όρνιο)
Hieraaetus fasciatus (Σπιζαετός)
Circaetus gallicus (Φιδαετός)
Jynx torquilla torquilla (Στραβολαίμης)
Buteo rufinus rufinus (Αητογερακίνα)
Pernis apivorus (Σφηκιάρης)
Eremophila alpestris balcanica (Χιονάδα)
Bonasa bonasia (Αγριόκοτα)
Neophron percnopterus (Ασπροπάρης)
Cuculus canorus (Κούκος)
Turdus merula merula (Κότσυφας)

 

Εξέλιξη τοπίου

Η  μελέτη «Διαχρονική παρακολούθηση βλάστησης Περιοχής Ειδικής Προστασίας «Όρη Τζένα – Πίνοβο» Ν. Πέλλας» που έγινε από τους Δ. Τρακόλης, Π. Πλατής και Ι. Μελιάδης (ΕΘ.Ι.Α.Γ.Ε. – Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών) και περιλαμβάνεται στο  τεύχος πρακτικών του 4ου Πανελλήνιου Λιβαδοπονικού Συνεδρίου που έγινε στο Βόλο (10-12 Νοεμβρίου 2004) από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, τη Γενική Διεύθυνση Ανάπτυξης και Προστασίας Δασών και Φυσικού Περιβάλλοντος και την Ελληνική Λιβαδοπονιική Εταιρεία και είχε ως σκοπό την παρακολούθηση (monitoring) των αλλαγών στη δεκαετία 1989-1999, έδειξε τα παρακάτω αποτελέσματα (σελ. 363-368):

 

Η κατηγορία της οξιάς παρουσιάζεται να έχει υποστεί τις λιγότερες μεταβολές, ενώ οι υπόλοιπες κατηγορίες εδαφοκάλυψης εμφανίζουν γενικώς μείωση. Ειδικότερα στην περίπτωση των διαφόρων τύπων λιβαδίων, σε ποσοστιαίες μεταβολές η κατηγορία των χορτολίβαδων εμφανίζει μείωση στο 11,23% επί του συνόλου της έκτασης που καλύπτει και ακολουθούν οι αραιοί θαμνώνες με μειωμένη φυτοκάλυψη στο 6,58%. Σημαντικό πρόβλημα σε όλο το εύρος των διεργασιών που πραγματοποιήθηκαν για τη περιοχή μελέτης αποτέλεσε η ύπαρξη νεφών.

 

Πίνακας: Διαχρονικές μεταβολές φυτοκάλυψης σε ποσοστά % του συνόλου της κάθε κατηγορίας.

 

[1] Ανάλυση του συστήματος γίνεται στο Αθανασιάδης, Ν., Δασική φυτοκοινωνιολογία, Εκδόσεις Γιαχούδη, 1985, σ. 44-56.

 

Κατηγορία κάλυψης

Μεταβολές Φυτοκάλυψης (%)

Μείωση

Μερική
μείωση

Χωρίς
αλλαγές

Μερική
Αύξηση

Αύξηση

Σύνολο

Δασικές εκτάσεις

Οξιάς

0,02

80,24

2,47

16,74

0,53

100,00

Δασικές εκτάσεις

Δρυός

3,67

75,15

1,52

18,77

0,88

100,00

Ποολίβαδα

11,23

72,00

1,35

14,70

0,72

100,00

Θαμνώνες πυκνοί

5,17

77,32

1,38

15,58

0,56

100,00

Θαμνώνες αραιοί

6,58

68,85

1,95

22,25

0,37

100,00

 

Δάσος Πευκωτού

Μεγάλο δάσος με οξιές, μικρό μέρος του οποίου είναι ανεξερεύνητο.  Η κατάσταση του είναι άριστη αλλά εξαιτίας των εξωτερικών κινδύνων οδηγείται σε αργή υποβάθμιση.

Στη περιοχή του Βόρα όπως αναφέρεται στο Ειδικό Διαχειριστικό σχέδιο, έχουν εντοπιστεί 157 σημαντικά είδη. Από αυτά στην περιοχή του Δάσους Πευκωτού έχουν εντοπιστεί 10, όπως  αναφέρονται στον πίνακα της επόμενης σελίδας.

 

TAXA

ΜΟΡΦΗ

ΓΕΝΙΚΗ ΕΞΑΠΛΩΣΗ

ΣΥΝΘΗΚΕΣ

ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΣΤΟΝ ΤΟΠΟ

Dianthus cruentus Griseb.

Πόα

Βαλκάνια

 

ΒΔ του Πευκωτού

Silene roemeri Friv.

Πόα

Ευρύτερης εξάπλωσης

 

ΒΒΔ του Πευκωτού

Cirsium appendiculatum Griseb.

Πόα

Βαλκάνια

 

ΝΒΔ του Πευκωτού

Gentianella bulgarica (Velen.) Holub.

Πόα

Ευρύτερης εξάπλωσης

 

Καλή Πεδιάδα,

ΝΒΔ του Πευκωτού,

Ramonda nathaliae Pancic & Petrovic

Πόα

Βαλκάνια

4

Πρόποδες ΒΑ του Πευκωτού

Epilobium palustre L.

Πόα

Ευρύτερης εξάπλωσης

 

ΝΒΔ του Πευκωτού

Rhinanthus minor L.

Πόα

Ευρύτερης εξάπλωσης

 

ΝΒΔ του Πευκωτού,
Καλή Πεδιάδα

Rhinanthus pindicus (Sterneck) Soo

Πόα

Βαλκάνια

1,3,4

ΝΒΔ του Πευκωτού

Alchemilla gorcensis Pawl.

Πόα

Βαλκάνια

 

ΝΒΔ του

Πευκωτού

Geum coccineum Sibth. & Sm.

Πόα

Βαλκάνια

 

ΝΒΔ του Πευκωτού

 

 

1 = Τοπικά Ενδημικά

3 = Ενδημικά της Βαλκανικής (συμπεριλαμβανομένων και ορισμένων taxa που απαντούν σε 1-3 σταθμούς εκτός της Χερσονήσου)

4 = Ευρύτερης Εξάπλωσης, αλλά με ακραίο σημείο εμφάνισης τη συγκεκριμένη περιοχή

 

 

 

Ορνιθοπανίδα Πευκωτού

  • Χρυσαετός (Aquila chrysaetos)
  • Γερακαετός (Hieraaetus pennatus)
  • Πετρίτης (Falco peregrinus)
  • Μπούφος (Bubo bubo)
  • Βουνοσταχτάρα (Apus melba)

Και οι δύο ορεινοί όγκοι ανήκουν στο δίκτυο NATURA 2000 (GR1240002, ΕΖΔ, Όρη Τζένα και GR1240007, ΖΕΠ, Όρη Τζένα και Πίνοβο), αποτελούν Καταφύγια Άγριας Ζωής και Ειδική Περιοχή Διατήρησης. Η περιοχή αποτελεί επίσης Ζώνη Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ, GR1140008), Τόπο Κοινοτικής Σημασίας, Βιογενετικό Απόθεμα και Σημαντική περιοχή για τα Πουλιά (GR038)[1].

 

[1] Δασαρχείο Αριδαίας (Ν.  Μέντης, Ι. Ιωαννίδης), Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία.

Στις παρυφές της Τζένας, υπάρχει ο καταρράκτης και το φαράγγι της Νότιας. Μπορούμε να κάνουμε μια στάση εκεί πριν την ανάβαση. Και για τα δύο: πυκνή βλάστηση, ξεχωριστή θέα της κοιλάδας της Άνω Αλμωπίας. 

Εκτενές σύμπλεγμα βουνών καλά δασωμένο με μικτά και κωνοφόρα δάση. Η κατάσταση του τόπου είναι φυσική άριστη, ενώ η τάση είναι  αργή υποβάθμιση.

Το δασικό σύμπλεγμα παρουσιάζει μικρότερη υποβάθμιση σε σχέση με τις άλλες χρήσεις γης. Οι απειλές που δέχεται προέρχονται από την χειμερινή τουριστική ανάπτυξη, το παράνομο κυνήγι, την επέκταση του οδικού δικτύου και την λαθρο-υλοτομία. Η πρόσβαση προς τα βουνά ιδιαίτερα τις βροχερές μέρες δεν είναι εύκολη. Έχει πολλές λάσπες στα σημεία που δεν λιάζεται˙ ιδιαίτερα στην περίπτωση της Τζένας. Η σήμανση είναι επαρκής αν και όσο προχωράμε προς τα πάνω θα ήταν θεμιτό να προσεχθεί. 

Και στα δύο βουνά δεν υπάρχουν υποδομές, δεν αξιοποιείται επίσημα από κάποια αρχή ή ιδιώτη. Δεν υπάρχει χιονοδρομικό κέντρο, ούτε καταφύγιο. 

Δεν θα συνιστούσαμε κάποια μεγάλης κλίμακας παρέμβαση, που θα αλλοίωνε το φυσικό τοπίο. Δημιουργία καταφυγίου με δυνατότητα διανυκτέρευσης. Μπορεί να γίνει προορισμός εκπαιδευτικού τουρισμού, με σχολεία και πανεπιστήμια. 

Σύνδεση με τα δάση και τους όγκους της Αλμωπίας: Αετοχώρι, Περίκλεια, Νότια (φαράγγι, καταρράκτης), Αρχάγγελος, Πάικο. 

Εκπόνηση γενικού αναπτυξιακού σχεδίου που θα περιλαμβάνει την αξιοποίηση όλων των δασικών όγκων της Αλμωπίας. 

Το κλίμα είναι ηπειρωτικό, με καλοκαίρι μάλλον δροσερό

Pinus nigra (Μαυρόπευκο)
Pinus sylvestris  (Δασόπευκο)
Acer campestre (Σφενδάμι πεδινό)
Acer platanoides (Νεροπλάτανος)
Acer pseudoplatanus (Ψευτοπλάτανος)
Celtis australis (Μελικουκιά)
Betula pendula (Σημύδα)
Fagus sylvatica orientalis (Ανατολική οξυά)
Quercus trojana (Μακεδονική βελανιδιά)
Taxus baccata (ίταμος)
Ilex aquifolium (Αρκουδοπούρναρο)
Buxus sempervirens (Πυξός)
Juniperus communis alpina (Νάνο βουνόκεδρο)
Juniperus excelsa (Αγριοκυπάρισσο)
Junipeus sabina (Αγρικυπάρισσο το Σαβίνιο)
Daphne laureola laureola (Δαφνούλα η δαφνοειδής)
Salvia officinalis (Φασκομηλιά η φαρμακευτική)
Lonicera alpigena formanekiana (Αγιόκλημα του Φορμανέκ)
Rosa sp.
Calamitha grandiflora (καλαμίνθη η μεγανθής)
Campanula sp.
Centaurea sp.
Festuca sp.
Agrostis sp.
Orchis sp.
Allium  sp.

Anemone sp.

Θηλαστικά

Canis lupus (Λύκος)
Capreolus capreolus (Ζαρκάδι)
Felis silvestris morea (Αγριόγατος του Μωριά)
Martes foina (Κουνάβι)
Sus scrofa (Αγριογούρουνο)
Ursus arctos (Αρκούδα)
Vulpes vulpes crucigera (Αλεπού)
αγριόγιδο (Rupicapra rupicapra L.),
λαγός (Lepuseuropaeus Pallas),
σκίουρος (Sciurus vulgaris L.),
κουνάβι (Martes foina Erxleben),
αγριόγατος (Felis sylvestris Schreber),
λύγκας (Lynx Lynx Temmink)
αρουραίοι, ποντίκια και νυχτερίδες

 

Θηλαστικά που απαιτούν ειδικό καθεστώς προστασίας:

αρκούδα, αγριόγιδο (παρ. ΙΙ Οδηγίας 92/43 Ε.Ε.)
 αγριόγατος (παρ. ΙV Οδηγίας 92/43 Ε.Ε.)
λύκος, κουνάβι (παρ. ΙΙ Οδηγίας 92/43 Ε.Ε.)
λύγκας (Σύμβαση Βέρνης & παρ. ΙΙ Οδηγίας 92/43 Ε.Ε.)

 

Πτηνά

Alectoris graeca (Πετροπέρδικα)
Aquila chrysaetos chrysaetos (Χρυσαετός)
Aquila heliaca heliaca (Βασιλαετός)
Athene noctua (Κουκουβάγια)
Buteo buteo buteo (Γερακίνα)
Carduelis carduelis carduelis (Καρδερίνα)
Carduelis chloris chloris (Φλώρος)
Columba palumbus palumbus (Φάσσα)
Corvus corax corax (Κόρακας)
Erithacus rubecula rubecula (Κοκκινολαίμης)
Falco peregrinus peregrinus (Πετρίτης)
Gypaetus barbatus aureus (Γυπαετός)
Gyps fulvus (Όρνιο)
Hieraaetus fasciatus (Σπιζαετός)
Circaetus gallicus (Φιδαετός)
Jynx torquilla torquilla (Στραβολαίμης)
Buteo rufinus rufinus (Αητογερακίνα)
Pernis apivorus (Σφηκιάρης)
Eremophila alpestris balcanica (Χιονάδα)
Bonasa bonasia (Αγριόκοτα)
Neophron percnopterus (Ασπροπάρης)
Cuculus canorus (Κούκος)
Turdus merula merula (Κότσυφας)

Πίνοβο – Τζένα
Λουτρά Λουτρακίου Τα Λουτρά Λουτρακίου ή αλλιώς ‘’Πόζαρ’’ απέχουν 2 χιλιόμετρα από το Λουτράκι και 13 περίπου χιλιόμετρα από την πόλη της Αριδαίας. Τα Λουτρά βρίσκονται στο κέντρο μιας καταπράσινης περιοχής στην κοιλάδα του ρέματος του Αγ. Νικολάου (ή ‘‘Τόπλιτσα’’), με φαράγγια, καταρράκτες και δάση. Οι πηγές τους χρονολογούνται από την αρχαιότητα και τα νερά τους έχουν πολλές θεραπευτικές ιδιότητες. Λόγω του υδάτινου πλούτου και της τοποθεσίας, λέγεται ότι τα Λουτρά χρησιμοποιήθηκαν ως στρατόπεδο από τα αγγλογαλλικά συμμαχικά στρατεύματα κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου[1]. Οι εγκαταστάσεις των λουτρών είναι χτισμένες κατά μήκος του ρέματος του Αγ. Νικολάου και περιλαμβάνουν υπαίθριες πισίνες, εστιατόρια, καφετέριες και χώρους στάθμευσης. Είναι ανοιχτά όλο τον χρόνο, ενώ οι πισίνες είναι διαθέσιμες όλο το 24ωρο. Τα Λουτρά παρέμεναν υπό ιδιωτική εκμετάλλευση μέχρι και το 1985, όταν και περιήλθαν στη κοινότητα Λουτρακίου, ενώ σήμερα τελούν υπό τη διαχείριση του Δήμου Αλμωπίας[2]. Αξιοσημείωτο είναι –όπως μαθαίνουμε από επισκέπτες των Λουτρών τις περασμένες δεκαετίες- ότι παλαιότερα, οι λουόμενοι ήταν υποχρεωμένοι να περάσουν πρώτα από το Ιατρείο των Λουτρών και να εξετασθούν από τον τοπικό γιατρό, προκειμένου ο ίδιος να τους υποδείξει τον αριθμό των λούσεων αλλά και την ποσότητα της υδροποσίας που αντιστοιχεί στον καθένα. Τα παραπάνω σημειώνονταν από τον γιατρό σε ειδικό ατομικό δελτίο[3]. Η εκδρομή στα Λουτρά Πόζαρ, μπορεί να συνδυαστεί με αρκετές δραστηριότητες αλλά και επισκέψεις σε άλλα (φυσικά) αξιοθέατα της γύρω περιοχής. Ένα απ’ αυτά είναι ο Καταρράκτης Κουνουπίτσας, ύψους 12 μέτρων, στο τέλος (ή στην αρχή) του φαραγγιού των Λουτρών. Η διαδρομή προς τον καταρράκτη –συνολικής διάρκειας 2 ωρών- ξεκινάει από το πάρκινγκ των Λουτρών με κατευθυνση το Σπηλαιοβάραθρο, ανεβαίνει με μονοπάτι στο Άνω Λουτράκι και από το φυλάκιο ακολουθεί κατηφορική πορεία προς το ρέμα του Αγ. Νικολάου. Μετά από λίγη ώρα πεζοπορίας κατά μήκος της όχθης του ρέματος καταλήγει στον καταρράκτη. Εναλλακτικά, η διαδρομή μπορεί να αρχίσει από το φυλάκιο έξω από το Άνω Λουτράκι, στο οποίο η πρόσβαση είναι εύκολη με αυτοκίνητο. Πέρα από το κατάφυτο δασικό τοπίο, η διαδρομή προς τον καταρράκτη προσφέρει πολλά σημεία με θέα στο ρέμα του Αγ. Νικολάου και στο εντυπωσιακό φαράγγι του Ίσιου Πεύκου. Άλλα σημεία ιστορικού και φυσικού ενδιαφέροντος γύρω από τα Λουτρά είναι το Σπηλαιοβάραθρο και το Λαογραφικό Μουσείο, ο Αγ. Ιωάννης στο Άνω Λουτράκι, η Καλή Πεδιάδα, το Όρος Βόρας, το Μαύρο Δάσος στην Όρμα και ο υγροβιότοπος Άγρα – Νησιού - Βρυττών. Επίσης, στον δρόμο προς τα Γιαννιτσά, ο επισκέπτης των Λουτρών έχει την ευκαιρία να δει τα ‘‘Λουτρά Πόζαρ του Μ. Αλέξανδρου’’ όπως αποκαλείται ένα ελληνιστικό κρηναίο οικοδόμημα κοντά στην αρχαία Πέλλα[4].  [1] Τζημόπουλος, Γ., Οι ταξιδιωτικές μας εντυπώσεις: απ’ την Κοζάνη-Πτολεμαίδα-Αμύνταιο-Άγιο Παντελεήμονα-Άρνισσα-Άγρα- Έδεσσα-Αλμωπία-Αριδαία-Λουτρά Πόζαρ, Κοζάνη, χ.ε, χ.χ, σ. 95.[2] Καρασαββίδης, Π., Δημιουργία του Ψηφιακού Ανάγλυφου της Περιοχής των Λουτρών Αριδαίας Ν. Πέλλας σε Περιβάλλον ArcGIS, Μεταπτυχιακή Διατριβή, Τμήμα Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών, Τομέας Κτηματολογίου, Φωτογραμμετρίας και Χαρτογραφίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, 2010, σ. 26.[3] Τζημόπουλος, Γ., Οι ταξιδιωτικές μας εντυπώσεις: απ’ την Κοζάνη-Πτολεμαίδα-Αμύνταιο-Άγιο Παντελεήμονα-Άρνισσα-Άγρα- Έδεσσα-Αλμωπία-Αριδαία-Λουτρά Πόζαρ, Κοζάνη, χ.ε, χ.χ, σ. 96.[4] Βλ. http://www.loutrapozar.info/sights. 

Τα Λουτρά Λουτρακίου προσελκύουν πάρα πολλούς επισκέπτες καθ’όλη την διάρκεια του έτους. Οι εγκαταστάσεις τους βρίσκονται σε καλή κατάσταση και το μέρος αξιοποιείται σε μεγάλο βαθμό με αρκετές αλλά όχι ενοχλητικές επεμβάσεις και αλλοιώσεις του φυσικού τοπίου. Μόνη αναγκαία ή έστω θεμιτή παρέμβαση όσον αφορά τα καταλύματα, θα ήταν η ποιοτική αναβάθμιση του χώρου εστίασης που βρίσκεται πάνω από την μικρή πισίνα, τόσο αισθητικά όσο και στο επίπεδο των προσφερόμενων υπηρεσιών.

Η επίσκεψη στα Λουτρά συνδέεται με μία σειρά από δραστηριότητες εναλλακτικού τουρισμού όπως αναρρίχηση, πεζοπορία και ορειβασία στα μονοπάτια και τις περιπατητικές διαδρομές του δάσους που περιβάλλει τα Λουτρά. 

Η εικόνα του μέρους άλλαξε πρόσφατα με τη διαμόρφωση των χώρων των Λουτρών, τη δημιουργία καταλυμάτων και την παρέμβαση στο φυσικό τοπίο. Παρά τις παρεμβάσεις, το Δάσος Λουτρακίου, το φαράγγι και γενικότερα η περιοχή γύρω από τον Θερμοπόταμο παραμένει σε πολύ καλή κατάσταση. Συγκεκριμένα, το δάσος Λουτρακίου είναι ικανοποιητικής κατά θέσεις μορφής, αυξητικότητας και εξέλιξης.

 

Λόγω της συνεχούς ροής καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου, το ρέμα των Λουτρών είναι σε θέση να συγκρατεί ιχθυοπληθυσμούς, όπως ο μουστακάτος (Barbus meridionalis) και οι πέστροφες, οι οποίες όμως εξαφανίστηκαν το 1979 με τις τοπικές πλημμύρες[1].

Το κλίμα των Λουτρών είναι χερσαίο μεσογειακό με ξηρό και θερμό θέρος, ενώ στην πλούσια σε χλωρίδα περιοχή των Λουτρών και συγκεκριμένα στο Δάσος Λουτρακίου θα συναντήσουμε δέντρα και φυτά όπως:

 

  • Οξιά (Fagus silvatica)
  • Δρύς απόδισκη (Quercus sessiliflora)
  • Δρυς (Q. conferta, Q. Pubescens)
  • Μαύρη πεύκη  (Pinus nigra)
  • Καστανιά (Castanea vesca)
  • Φράξος (Fraxinus ornus)
  • Άρκευθος (Juniperus oxycedrus)
  • Κρανιά (Cornus mas)
  • Γαύρος (Carpinus betulus)
  • Ελάτη  (Abies borisii regis)
  • Δασική πεύκη (Pinus silvestris)
  • Βαλκανική πεύκη (πενταβέλονη) (Pinus peuce)
  • Σφενδάμι  (Acer campestre)
  • Λεπτοκαρυά (Corylus avellana)
  • Λεύκη (Populus tremula)
  • Ιτιά  (Salix sp.)
  • Πλάτανος (Platanus orientalis)
  • Ακακία (Robinia pseudoacacia)
  • φτέρη (Pteridium aquilinum)
  • Lapsana communis
  • Festuca ovina
  • Trifolium montanum
  • Βάτα (Rubus tomentosa)
  • Cicerbita muralis
  • Fragaria vesca
  • Asperula odorata

Χάρτης βλάστησης λεκάνης απορροής Ρέματος Νικολάου (Καρασαββίδης: 2010)

Χάρτης βλάστησης λεκάνης απορροής Ρέματος Νικολάου (Καρασαββίδης: 2010)

Στην πανίδα της περιοχής από την άλλη συναντάμε πλήθος θηλαστικών και πτηνών όπως:

Θηλαστικά

  • Λύκος (Canis lupus)
  • Ζαρκάδι (Capreolus capreolus)
  • Αγριόγατος του Μωριά (Felis silvestris morea)
  • Κουνάβι (Martes foina)
  • Αγριογούρουνο (Sus scrofa)
  • Αλεπού (Vulpes vulpes crucigera)
  • Αγριόγιδο (Rupicapra rupicapra L.)

 

  • Λαγός (Lepuseuropaeus Pallas)
  • Σκίουρος (Sciurus vulgaris L.)
  • Κουνάβι (Martes foina Erxleben),
  • Αγριόγατος (Felis sylvestris Schreber)
  • Αρουραίοι, ποντίκια και νυχτερίδες

 

Θηλαστικά που απαιτούν ειδικό καθεστώς προστασίας

  • Αγριόγατος (παρ. ΙV Οδηγίας 92/43 Ε.Ε.)
  • Λύκος, κουνάβι (παρ. ΙΙ Οδηγίας 92/43 Ε.Ε.)
  • Λύγκας (Σύμβαση Βέρνης & παρ. ΙΙ Οδηγίας 92/43 Ε.Ε.)

 

Πτηνά

  • Athene noctua (Κουκουβάγια)
  • Buteo buteo buteo (Γερακίνα)
  • Carduelis carduelis carduelis (Καρδερίνα)
  • Carduelis chloris chloris (Φλώρος)
  • Columba palumbus palumbus (Φάσσα)
  • Corvus corax corax (Κόρακας)
  • Buteo rufinus rufinus (Αητογερακίνα)
  • Pernis apivorus (Σφηκιάρης)
  • Bonasa bonasia (Αγριόκοτα)
  • Cuculus canorus (Κούκος)
  • Turdus merula merula (Κότσυφας)
 

[1] Καρασαββίδης, Π., Δημιουργία του Ψηφιακού Ανάγλυφου της Περιοχής των Λουτρών Αριδαίας Ν. Πέλλας σε Περιβάλλον ArcGIS, Μεταπτυχιακή Διατριβή, Τμήμα Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών, Τομέας Κτηματολογίου, Φωτογραμμετρίας και Χαρτογραφίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, 2010, σ. 39.

Τα Λουτρά ανήκουν και αυτά στο δίκτυο NATURA 2000 και συγκεκριμένα στις προστατευόμενες εκτάσεις GR1240001, ΕΖΔ, Κορυφές όρους Βόρα και GR1240008, ΖΕΠ, Όρος Βόρας[1].

 

[1] Δασαρχείο Αριδαίας (Ν.  Μέντης, Ι. Ιωαννίδης).

Αναβαθμισμένες υπηρεσίες και υποδομές. Γρήγορη πρόσβαση από Λουτράκι. Πολύ έντονη βλάστηση. Αρκετές επιλογές για πεζοπορικές διαδρομές. Έντονο το στοιχείο της τρίτης ηλικίας. 

Η κατάσταση του μέρους είναι άριστη. Οι παρεμβάσεις είναι περισσότερες από άλλους φυσικούς τόπους της Αλμωπίας όπως το Μαύρο δάσος, το Ντόμπρο Πόλε κλπ. αλλά παραμένει σε μη ενοχλητικά επίπεδα. Οι μεγάλης κλίμακας παρεμβάσεις πάντως έγιναν σχετικά πρόσφατα. 

Στο μέρος παρατηρείται μεγάλο αναξιοποίητο κτιριακό απόθεμα.

Αξιοποιείται στο έπακρον, αλλά όχι στην κατεύθυνση και με όλα τα ποιοτικά χαρακτηριστικά που θα μπορούσε. 

Ανάδειξη των ιδιαίτερων φυσικών και ιστορικών του χαρακτηριστικών (νερό, ευρήματα Σπηλαίων).

Σύνδεση με το Σπηλαιοβάραθρο, Άνω Λουτράκι μέσα από το μονοπάτι που ξεκινάει από τα Λουτρά, Δάσος Λουτρακίου, Φαράγγι Λουτρών, Ράμνο Μπορ, Ντόμπρο Πόλε, Μαύρο δάσος, Καιμακτσαλάν, καταρράκτης Κουνουπίτσας.  

Να καταστεί επισκέψιμο το Σπηλαιοβάραθρο. Επίσης, δημιουργία ενημερωτικού περιπτέρου. Έκδοση μίνι οδηγού για τα Λουτρά και την γύρω περιοχή. Αναβάθμιση του χώρου εστίασης πάνω ακριβώς από τη μικρή πισίνα των Λουτρών, τόσο αισθητικά (διακόσμηση, εξοπλισμός) όσο και σε θέμα υπηρεσιών. 

Λόγω του σχετικά χαμηλού τους υψομέτρου τα Λουτρά παραμένουν στην κατηγορία του χερσαίου μεσογειακού κλίματος με ξηρό και θερμό θέρος.
  • Οξιά (Fagus silvatica)
  • Δρύς απόδισκη (Quercus sessiliflora)
  • Δρυς (Q. conferta, Q. Pubescens)
  • Μαύρη πεύκη  (Pinus nigra)
  • Καστανιά (Castanea vesca)
  • Φράξος (Fraxinus ornus)
  • Άρκευθος (Juniperus oxycedrus)
  • Κρανιά (Cornus mas)
  • Γαύρος (Carpinus betulus)
  • Ελάτη  (Abies borisii regis)
  • Δασική πεύκη (Pinus silvestris)
  • Βαλκανική πεύκη (πενταβέλονη) (Pinus peuce)
  • Σφενδάμι  (Acer campestre)
  • Λεπτοκαρυά (Corylus avellana)
  • Λεύκη (Populus tremula)
  • Ιτιά (Salix sp.)
  • Πλάτανος (Platanus orientalis)
  • Ακακία (Robinia pseudoacacia) φτέρη (Pteridium aquilinum)
  • Lapsana communis
  • Festuca ovina
  • Trifolium montanum
  • Βάτα (Rubus tomentosa)
  • Cicerbita muralis
  • Fragaria vesca
  • Asperula odorata

Θηλαστικά

Canis lupus (Λύκος)
Capreolus capreolus (Ζαρκάδι)
Felis silvestris morea (Αγριόγατος του Μωριά)
Martes foina (Κουνάβι)
Sus scrofa (Αγριογούρουνο)
Vulpes vulpes crucigera (Αλεπού)
αγριόγιδο (Rupicapra rupicapra L.)
λαγός (Lepuseuropaeus Pallas)
σκίουρος (Sciurus vulgaris L.)
κουνάβι (Martes foina Erxleben)
αγριόγατος (Felis sylvestris Schreber)
αρουραίοι, ποντίκια και νυχτερίδες

 

Θηλαστικά που απαιτούν ειδικό καθεστώς προστασίας:

αγριόγατος (παρ. ΙV Οδηγίας 92/43 Ε.Ε.)
λύκος, κουνάβι (παρ. ΙΙ Οδηγίας 92/43 Ε.Ε.)
λύγκας (Σύμβαση Βέρνης & παρ. ΙΙ Οδηγίας 92/43 Ε.Ε.)

 

Πτηνά

Athene noctua (Κουκουβάγια)
Buteo buteo buteo (Γερακίνα)
Carduelis carduelis carduelis (Καρδερίνα)
Carduelis chloris chloris (Φλώρος)
Columba palumbus palumbus (Φάσσα)
Corvus corax corax (Κόρακας)
Buteo rufinus rufinus (Αητογερακίνα)
Pernis apivorus (Σφηκιάρης)
Bonasa bonasia (Αγριόκοτα)
Cuculus canorus (Κούκος)

Turdus merula merula (Κότσυφας)

Λουτρά Λουτρακίου, Λουτρά Πόζαρ, καταρράκτης, προστατευόμενες εκτάσεις
Καλή Πεδιάδα Η Καλή Πεδιάδα αποτελεί κομμάτι του όρους Βόρας, βορειοανατολικά του Μαύρου Δάσους και του φαραγγιού του Ίσιου Πεύκου. Απέχει 15 περίπου χιλιόμετρα από το εγκαταλελειμμένο χωριό του Άνω Λουτρακίου και βρίσκεται λίγο πιο πάνω από τον εγκαταλελειμμένο οικισμό ‘‘Καλύβια Βασιλάκου’’. Πρόκειται για ένα οροπέδιο σπάνιας περιβαλλοντικής αξίας και ομορφιάς, σχηματισμένο πάνω σε ηφαιστειακό κρατήρα στην επιφάνεια του οποίου σχηματίζονται μικρές λίμνες και κανάλια, ενώ περιβάλλεται από δάσος οξιάς. Αποτελεί τον μεγαλύτερο ενεργό τυρφώνα της χώρας με έκταση 3.350 στρεμμάτων και βρίσκεται σε υψόμετρο 1.750μ πάνω ακριβώς στη μεθοριακή γραμμή που χωρίζει την Ελλάδα από την Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (ΠΓΔΜ)˙ μπορούμε μάλιστα να δούμε και τα σχετικά κολωνάκια που διαγράφουν τη γραμμή των συνόρων. Συν τοις άλλοις, πέρα από την περιβαλλοντική της αξία, η Καλή Πεδιάδα αποτελεί σημαντικό κομμάτι της ιστορίας της περιοχής, καθώς στο έδαφός της διεξήχθησαν σφοδρές μάχες κατά τον 1ο παγκόσμιο πόλεμο αλλά και τον Εμφύλιο. Αξιοσημείωτη είναι η μεγάλη μάχη μεταξύ Γάλλων, Σέρβων, Βούλγαρων και Γερμανών, γνωστή και ως ‘Μάχη του Ντόμπρο Πόλε’ στην οποία έχασαν τη ζωή τους χιλιάδες στρατιώτες. Κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου το οροπέδιο χρησιμοποιήθηκε και ως αεροδρόμιο από τον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας[1]. [1] Οδηγός Explorer, Ορεινή Πέλλα, 2005. 

Ο δρόμος για τη Καλή Πεδιάδα είναι δασικός και απαιτεί κατάλληλο όχημα. Παρόλα αυτά το οδικό δίκτυο βρίσκεται σε καλή κατάσταση και η σήμανση θα μπορούσε να χαρακτηριστεί επαρκής. Για να φτάσουμε στο οροπέδιο, περνάμε το Άνω Λουτράκι και συνεχίζουμε βόρεια την ανάβαση μας προς το βουνό ακολουθώντας τις σχετικές πινακίδες. Λίγα χιλιόμετρα μετά το Άνω Λουτράκι, μπορούμε να κάνουμε στάση στο σημείο Γκρέζντιν, όπου υπάρχει υπόστεγο, τραπέζι και πόσιμο νερό. Στο σημείο υπάρχουν επίσης πολλές καστανιές που μαζί με τον διαμορφωμένο χώρο κάνουν το μέρος κατάλληλο για υπαίθριο γεύμα.

Για τους λάτρεις της πεζοπορίας και της ορειβασίας η πρόσβαση στο οροπέδιο γίνεται και με τα πόδια, με σημείο εκκίνησης το σημείο ‘Στάνες’ πάνω από Άνω Λουτράκι. Από εκεί και πέρα υπάρχουν διάφορες προτεινόμενες ορειβατικές διαδρομές ελαφρώς παραλλαγμένες μεταξύ τους που περιλαμβάνουν σημεία όπως τα υψώματα Σοκόλ (ή Γεράκι), Σκοπιά, Πάνου, το Μαυρόρεμα, τον Φραντζούζο κ.α., με σημείο τερματισμού τη Καλή Πεδιάδα. Οι πιο γνωστές διαδρομές με σημείο εκκίνησης το οροπέδιο είναι εκείνες που καταλήγουν στις κορυφές Κράβιτσα και Σοκόλ οι οποίες και προσφέρουν μοναδική θέα.

Γυρνώντας με το αυτοκίνητο, αξίζει να ακολουθήσουμε τον δρόμο με κατεύθυνση τους Προμάχους, ο οποίος συνδέει την Καλή Πεδιάδα με δύο άλλα ενδιαφέροντα μέρη της περιοχής: το δασικό σύμπλεγμα Προμάχων – Λυκοστόμου και το Σέρβικο Νεκροταφείο. Στο πρώτο βρίσκουμε μεταξύ άλλων το σπάνιο είδος της Πενταβέλονης Πεύκης (Pinus peuce), ενώ στο δεύτερο συναντάμε πέτρινους λαξευμένους τάφους Σέρβων πεσόντων στο μέτωπο του 1ου παγκοσμίου. Στη διαδρομή θα συναντήσουμε το σημείο έναρξης του δασικού μονοπατιού για το Πέτερνικ, ενώ αξίζει να κάνουμε και μια στάση στον χώρο υπαίθριου γεύματος στην θέση Παπράντζα, όπου θα βρούμε ξύλινα τραπέζια, παγκάκια και ειδικά διαμορφωμένους χώρους για φωτιά. Ο συγκεκριμένος χώρος είναι κατάλληλος και για κατασκήνωση.

Και για τα δύο σημεία (δασικό σύμπλεγμα Προμάχων-Λυκοστόμου και νεκροταφείο) ο βαθμός υφιστάμενης αξιοποίησης είναι αρκετά χαμηλός. Ιδιαίτερα στην περίπτωση του Σέρβικου Νεκροταφείου, οι τάφοι με δυσκολία διακρίνονται ανάμεσα στις πέτρες, δεν υπάρχει σήμανση και εν γένει το μέρος είναι παντελώς υποβαθμισμένο. Αξιοσημείωτο είναι το πλήθος στρατιωτικών μονοπατιών που υπάρχει στην περιοχή (διακρίνουμε ένα ακριβώς πάνω από το νεκροταφείο) διαμορφωμένων από τον στρατό των συμμάχων.

Στα πλαίσια της ιστορίας των πολεμικών συρράξεων που έλαβαν χώρα στην περιοχή της Αλμωπίας, η Καλή Πεδιάδα συνδέεται εκ των πραγμάτων με τα σημεία που αποτέλεσαν πεδίο συγκρούσεων τόσο κατά τον 1ο Παγκόσμιο Πόλεμο όσο και στον Εμφύλιο. Τέτοια είναι το Σέρβικο νεκροταφείο, η εκκλησία του Αγίου Δημητρίου στην Ξιφιανή η οποία λέγεται ότι χρησιμοποιήθηκε ως παρατηρητήριο του σέρβικου πυροβολικού, το φαράγγι της Νότιας στην Τζένα όπου υπάρχουν ακόμα ερείπια από τις συρράξεις και οι κορυφογραμμές του Πινόβου όπου βρίσκουμε μέχρι και σήμερα χαρακώματα, οχυρωματικές θέσεις και πυρομαχικά. 

Η Καλή Πεδιάδα αποτελεί ένα υψηλό τυρφικό έλος με βοτανικό και φυτογεωγραφικό ενδιαφέρον. Είναι ένας από τους ελάχιστους ορεινούς τυρφώνες που υπάρχουν στην Ελλάδα, με διάφορα είδη σφάγνων και εντομοφάγων φυτών, όπως το Drosera anglica ενώ στην πανίδα του ανήκουν ζώα όπως:

  • ο λύκος (Canis lupus),
  • ο χρυσαητός (Aquila chrysaetos chrysaetos)
  • ο φιδαητός (Circaetus gallicus)
  • ο ασπροπάρης (Neophron percnopterus)

 

Είναι τόπος ιδιαιτέρου φυσικού κάλλους και η φυσική του κατάσταση είναι άριστη. Δεν έχει υποστεί ανθρώπινες παρεμβάσεις πλην της απόληψης νερού και η  κατάσταση του φαίνεται σταθερή, με απαραίτητη τη συντήρηση του, μιας και για αιώνες δεν έχει υποστεί καμιά αλλαγή. Όπως και στις υπόλοιπες υψομετρικά υψηλές περιοχές της οροσειράς του Βόρα, του Πινόβου και της Τζένας, το κλίμα του οροπεδίου είναι υγρό ηπειρωτικό με μικρής διάρκειας θερμό θέρος, χωρίς ξηρή περίοδο και δριμύ χειμώνα, στη διάρκεια του οποίου είναι αυξημένες οι χιονοπτώσεις και οι ημέρες παγετού.

 

Στο σημείο αυτό αξίζει να κάνουμε μια αναφορά και στο δάσος Προμάχων – Λυκοστόμου. Το εν λόγω σύμπλεγμα έχει αναγνωριστεί ως Μνημείο της Φύσης από το 1985 με σκοπό την μελέτη της Πενταβέλονης Πεύκης (Pinus peuce). Στη πανίδα του συναντάμε ζαρκάδια και λαγούς ενώ η χλωρίδα του είναι ιδιαίτερα σπάνια με είδη όπως:

  • Πενταβέλονη (ή βαλκανική) πεύκη (Pinus peuce)
  • Πεύκη δασική  (Pinus silvestris)
  • Μαύρη πεύκη (Pinus nigra)
  • Οξιά (Fagus silvatica)
  • Ελάτη (Abies borisii regis)
  • Δρύς απόδισκη (Quercus sessiliflora)
  • Γαύρος (Carpinus betulus)
  • Φράξος (Fraxinus ornus)
  • Άρκευθος (Juniperus oxycedrus)
  • Σφενδάμι (Acer campestre)
  • Παλιούρι (Paliurus aculeatus)
  • Πλάτανος  (Platanus orientalis)
  • Λεπτοκαρυά  (Corylus avelana)
  • Ψευδοπλάτανος  (Acer pseudoplatanus)
  • Όστρυα  (Ostrya carpinifolia)
  • Λεύκη (Populus tremula)
  • Σημύδα  (Betula pendula)
  • Ιτιά (Salix sp.)
  • Φλαμουριά  (Tilia tomentosa)
  • Φτέρη (Pteridium aquilinum)
  • Festuca ovina
  • Lathyrus inermis
  • Lapsana communis
  • τριφυλλίδες (Trifolium montana)
  • τσουκνίδες (Urtica urens)
  • Viola hirta
  • Asperula odorata

Στη περιοχή του Βόρα όπως αναφέρεται στο Ειδικό Διαχειριστικό σχέδιο, έχουν εντοπιστεί 157 σημαντικά είδη. Από αυτά στην περιοχή της Καλής Πεδιάδας έχουν εντοπιστεί 20, όπως αναφέρονται στον πίνακα παρακάτω:

 

TAXA

ΜΟΡΦΗ

ΓΕΝΙΚΗ ΕΞΑΠΛΩΣΗ

ΣΥΝΘΗΚΕΣ

ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΣΤΟΝ ΤΟΠΟ

Onosma heterophyllum Griseb.

Πόα

Βαλκάνια

1,3,4

Καλή πεδιάδα

 

Paronychia macedonica Chaudhri

Πόα

Βαλκάνια

 

Καλή Πεδιάδα

Gnaphalium uliginosum L.

Πόα

Ευρύτερης εξάπλωσης

 

Καλή πεδιάδα

Carex lasiocarpa Ehrh.

Γράστις

Ευρύτερης εξάπλωσης

 

Καλή Πεδιάδα κοντα στη συνοριακή γραμμή

Bruckenthalia spiculifolia (Salisb.) Reichenb.

Θάμνος

Βαλκάνια

 

Καλή Πεδιάδα

Genista tinctoria L.

Πόα

Βαλκάνια

 

14 χι.λ Δ από τους Προμάχους,

Καλή Πεδιάδα, Σέρβικά Μνήματα,

Μαύρο Δάσος, Όρος Βόρας

Gentianella bulgarica (Velen.) Holub.

Πόα

Ευρύτερης εξάπλωσης

 

Καλή Πεδιάδα,

ΝΒΔ του Πευκωτού,

Thymus stojanovii Degen

Πόα

Βαλκάνια

 

Καλή  Πεδιάδα

Pinguicula balcanica Casper subsp. Baicanica

Πόα

Βαλκάνια

 

Καλή  Πεδιάδα

Crocus pelistericus Pulevic

Πόα

Βαλκάνια

 

Καλή  Πεδιάδα

Epilobium vernonicum Snogerup

Πόα

Ενδημικό

 

Καλή πεδιάδα

Dactylorhiza sambuclna (L.) Soo

Πόα

Ευρύτερης εξάπλωσης

2,4

Καλή Πεδιάδα, Μαύρο Δάσος

Pinus peuce Griseb.

Δένδρο

Βαλκάνια

4

Καλή Πεδιάδα

Asperula aristata L. subsp. thessala

Πόα

Ενδημικό

 

Καλή Πεδιάδα

Rhinanthus minor L.

Πόα

Ευρύτερης εξάπλωσης

 

ΝΒΔ του Πευκωτού, Καλή

Πεδιάδα,

Poa thessala Boiss. & Orph. in Boiss.

Γράστις

Βαλκάνθια

 

Καλή Πεδιάδα

Ranunculus fontanus

Πόα

Ευρύτερης εξάπλωσης

 

Καλή Πεδιάδα

Potentilla aurea L. subsp. chrysocraspeda (Lehm.)

Nyman

Πόα

Βαλκάνια

 

Καλή Πεδιάδα

Viola orphanidis Boiss.

Πόα

Βαλκάνια

 

Καλή Πεδιάδα

Viola palustris L.

Πόα

Βαλκάνια

 

Καλή Πεδιάδα,  Μαύρο Δάσος

 

1 = Τοπικά Ενδημικά

2 = Ενδημικά της Ελλάδας

3 = Ενδημικά της Βαλκανικής (συμπεριλαμβανομένων και ορισμένων taxa που απαντούν σε 1-3 σταθμούς εκτός της Χερσονήσου)

4 = Ευρύτερης Εξάπλωσης, αλλά με ακραίο σημείο εμφάνισης τη συγκεκριμένη περιοχή

 

 

Οι τύποι οικοτόπων που εμφανίζονται στην Καλή Πεδιάδα είναι:

Χλοώδεις διαπλάσεις με Nardus, ποικίλων ειδών, σε πυριτιούχα υποστρώματα των ορεινών και υποορεινών ζωνών της ηπειρωτικής Ευρώπης (Natura: 6230, Corine: 35.1).
Αλπικά και υπαλπικά λιβάδια, σχετικά ξηρά, σε ισχυρά όξινα εδάφη που συναντώνται πάνω από τα δεντροόρια και κυρίως πάνω από τα 1800 μέτρα, σε κλιτείς όλων των εκθέσεων, με μέτριες και κατά θέσεις ισχυρές κλίσεις.
 

Αποτελεί αλπικό βοσκότοπο, ενώ εμφανίζεται ακόμα στις περιοχές Σαραντόβρυσος, Προφήτης Ηλίας (στον κύριο ορεινό όγκο Καϊμακτσαλάν πάνω από τα 2.000 μ.) και Πιπερίτσα. Ο όροφος των δένδρων και θάμνων λείπει τελείως, ενώ στον όροφο των ποών εμφανίζονται τα είδη Bellardiochloa violacea, Geranium subcaulescens, Plantago holostea, Alopecurus gerardii, Jasione orbiculata, Genista depressa , Senecio abrotanifolius ssp. rpathicus, Euphrasia cf. minima, Hieracium hoppeanum, Potentilla aurea ssp. chrysocraspeda, Luzula spicata, Scleranthus perennis ssp. marginatus, Nardus stricta, Festuca sp., Anthoxanthum odoratum, Geum montanum, Sesleria coerulans, Deschampsia flexuosa, Juniperus nana, Festuca ovina group, Campanula spathulata, Thymus sp., Poa thessala, Scorzonera purpurea ssp. rosea, Achillea clusiana, Anthemis cretica ssp. columnae, Hieracium alpicola, Dlanthus myrtinervlus, Verbascum sp., Minuartia recurva, Juncus trifidus, Viola eximia, Dianthus minuartifolius, Dianthus deltoides, Carex kitaibeliana, Gentiana punctata, Sedum sp., Pedicularis leucodon, Crepis arcuata, Luzula cf. sudetica, Lotus corniculatus, Alchemilla sp., Cardus kerneri ssp. scardicus, Hieracium sparsum, Achillea chrysocoma, Ranunculus sartorianus, και Sesleria ssp. robusta.

 Οι εκτάσεις βρίσκονται εκτός δασικής διαχείρισης και χρησιμοποιούνται μόνο για βοσκή.

Ο ορεινός τυρφώνας της Καλής Πεδιάδας έχει ενταχθεί στα Δίκτυα NATURA 2000 και CORINE-Biotopes και έχει χαρακτηρισθεί ως Περιοχή Προστασίας Ορνιθοπανίδας. Στα πλαίσια του NATURA 2000, περιλαμβάνεται στην προστατευόμενη έκταση GR1240001, ΕΖΔ, Κορυφές όρους Βόρα και GR1240008, ΖΕΠ, Όρος Βόρας2.

2 Δασαρχείο Αριδαίας (Ν. Μέντης, Ι. Ιωαννίδης).

Γραφικό οροπέδιο με υγρά λιβάδια και σφαγνώνες στα σύνορα με τη FYROM. Υψηλό τυρφικό έλος με βοτανικό και φυτογεωγραφικό ενδιαφέρον. Διάφορα είδη σφάγνων και εντομοφάγων φυτών. Πεδίο πολεμικών επιχειρήσεων κατά τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο. Στο οροπέδιο διεξήχθη η γνωστή μάχη με πρωταγωνιστές τους Γάλλους.

Τόπος ιδιαιτέρου φυσικού κάλλους που διατηρείται σε άριστη κατάσταση. Δεν έχει υποστεί ανθρώπινες παρεμβάσεις πλην της απόληψης νερού και η κατάσταση του φαίνεται σταθερή, με απαραίτητη την προστασία του, μιας και για αιώνες δεν έχει υποστεί καμιά αλλαγή.

Κάποιες φθαρμένες πινακίδες. Θα μπορούσε κάποιος να καταδείξει και τον δασικό δρόμο που οδηγεί στο οροπέδιο, ο οποίος σε σημεία είναι απροσπέλαστος για ΙΧ αλλά από την μεριά μας δεν το θεωρούμε στοιχείο υποβάθμισης. Αντίθετα θα λέγαμε ότι σε κάποιο βαθμό αποτελεί και μία ασπίδα για τη προστασία του μέρους από το ανθρώπινο στοιχείο.

Δεν αξιοποιείται επισήμως ή σε μεγάλη κλίμακα. Τους ανοιξιάτικους και τους καλοκαιρινούς μήνες προσελκύει αρκετούς ντόπιους που εκμεταλλεύονται την μοναδικότητα του μέρους για εκδρομές και πεζοπορία.

Αρκετές δυνατότητες. Βλ. παρακάτω.

Πολύ κοντά βρίσκουμε το Σέρβικο Νεκροταφείο από τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο και το δάσος της Πενταβέλονης Πεύκης. Επίσης στη θέση Παπράτζα όπως κατεβαίνουμε από το οροπέδιο, υπάρχει ένα πολύ ωραίο σημείο για υπαίθριο γεύμα ή και κατασκήνωση. Κάπου πάνω στον δρόμο μας, συναντάμε την αρχή του μονοπατιού για την κορυφή Πέτερνικ. Σύνδεση με τα δάση της περιοχής καθώς και με σημεία ιστορικού ενδιαφέροντος στην περιοχή στα πλαίσια ‘’Δρόμων της Φύσης και της Ιστορίας’’. Σύνδεση με Σέρβικο Νεκροταφείο, πολεμικά μονοπάτια από τον 1ο παγκόσμιο, εκκλησία Αγ. Δημητρίου στη Ξιφιανή (ο λόφος της εκκλησίας είχε χρησιμοποιηθεί από τον σερβικό στρατό), Πίνοβο και Τζένα όπου διεξήχθησαν επίσης μάχες στα πλαίσια του 1ου Παγκοσμίου Πολέμου και του Εμφυλίου.

Ανάδειξη της ιστορικότητας και του φυσικού του πλούτου. Θα μπορούσε ίσως να μπει μια ενημερωτική ταμπέλα με πληροφορίες για την ιστορία και την βιοποικιλότητα του μέρους. Δεν θεωρούμε θεμιτές παρεμβάσεις που θα διευκόλυναν ίσως την πρόσβαση π.χ. ασφαλτοδρόμηση) αλλά θα αλλοίωναν το φυσικό τοπίο και θα επέτρεπαν την μαζική προσέλευση επισκεπτών.

Ισχυροί άνεμοι, μεγάλη υγρασία, μικρή ηλιοφάνεια, ομίχλη, χαμηλή νέφωση, συχνές βροχοπτώσεις και χιονοπτώσεις

• Drosera anglica • Prosora Intermedia

• Canis lupus λύκος • Aquila chrysaetos chrysaetos (Χρυσαητός) • Circaetus gallicus (Φιδαητός) •Neophron percnopterus (Ασπροπάρης)

Ντόμπρο Πόλε, Όρος Βόρα, Ίσιο Πεύκο, Καϊμακτσαλάν
Μαύρο δάσος Το Μαύρο δάσος ή ‘’Δάσος της Όρμας’’ βρίσκεται στα ανατολικά του όρους Βόρας στα σύνορα Ελλάδας – Σκοπίων και αποτελεί μία από τις πιο εντυπωσιακές δασικές εκτάσεις της περιοχής. Το χαρακτηριστικό από το οποίο πήρε και το όνομά του είναι οι πυκνές συστάδες λιγνών και ψηλών δέντρων που εμποδίζουν τις αχτίδες του ήλιου να φτάσουν στο έδαφος, καθιστώντας έτσι το μέρος σκιερό και αρκετά σκοτεινό. Η πυκνή και εντυπωσιακή του βλάστηση οφείλεται στον ποταμό ‘Μπέλτσα’ ή ‘Ασπροπόταμο’ που το διασχίζει. Στο δάσος κυριαρχεί η οξιά ενώ συναντάμε και ομάδες δασικής και μαύρης πεύκης κυρίως στα ανώτερα όρια με την αλπική ζώνη. Λέγεται ότι από τα δέντρα του εν λόγω δάσους, ο Μέγας Αλέξανδρος προμηθευόταν το ξύλο με το οποίο έφτιαχνε τα μήκους έξι μέτρων ακόντια του στρατού του, γνωστά και ως ‘’σάρισες’’. Στην ορεινή περιοχή του Βόρα γύρω και μέσα στο Μαύρο Δάσος συναντάμε πολλά φαράγγια και καταρράκτες ενώ πάνω από το δάσος βρίσκεται ο κρατήρας ενός ανενεργού από τα προϊστορικά χρόνια ηφαιστείου. 

Η πρόσβαση στο Μαύρο Δάσος γίνεται με δύο τρόπους: είτε από το χωριό Όρμα λίγα λεπτά μακριά από τα Λουτρά στο Λουτράκι είτε από τον Μεγαπλάτανο˙ ο συνηθέστερος δρόμος πάντως είναι η Όρμα. Βγαίνοντας από την άσφαλτο και ξεκινώντας την ανάβαση, το υπάρχον οδικό δίκτυο μας επιτρέπει να φτάσουμε αρκετά ψηλά και βαθιά μέσα στο δάσος` παρ’όλα αυτά τις βροχερές μέρες ο δρόμος λασπώνει και η πρόσβαση γίνεται παρά πολύ δύσκολη σε κάποια σημεία. Σε κάθε περίπτωση η ανάβαση στο Μαύρο δάσος απαιτεί υψηλό όχημα με τετρακίνηση, ενώ καλό θα ήταν αν σκοπεύουμε να περπατήσουμε μέσα στο δάσος να έχουμε συνοδεία κάποιον οδηγό βουνού.

 

Πριν ξεκινήσουμε την ανάβαση προς τον Βόρα και το Μαύρο δάσος ή ακόμα και μετά το τέλος της βόλτας μας κατεβαίνοντας, αξίζει να κάνουμε μια στάση στην Όρμα (παλιά ονομασία Τρέσινο), έναν αρκετά όμορφο οικισμό γεμάτο πλατάνια και μικρά κανάλια με ορμητικά νερά που περιβάλλουν την πλατεία του. Η Όρμα αποτελεί στην ουσία, την πύλη εισόδου προς το Μαύρο Δάσος και το χιονοδρομικό κέντρο του Καιμάκτσαλάν. Το χωριό όπως και η Κερασιά που βρίσκεται παραδίπλα, διαθέτουν ξενώνες και χώρους εστίασης. Η βόλτα η ή πεζοπορία στο Μαύρο Δάσος μπορεί επίσης να συνδυαστεί και με μία στάση στα Λουτρά Λουτρακίου που δεν απέχουν παρά μερικά λεπτά οδικώς από την Όρμα.

Το Μαύρο Δάσος όπως αναφέραμε παραπάνω, είναι παλαιό δάσος οξιάς, μεγάλης ηλικίας, με δομή και ανάπτυξη κοντά στην KLIMAX, στο οποίο υπήρξαν μειωμένες ανθρώπινες παρεμβάσεις. Αναπτύχθηκε από μόνο του, δημιουργώντας όλες τις φάσεις εξέλιξης ενός φυσικού δάσους. Σήμερα με συστάδες Οξιάς σε μίξη με άτομα Ελάτης κυρίως και ελάχιστα Πεύκης, το δάσος βρίσκεται σε ικανοποιητικής μορφής αυξητικότητα και εξέλιξη στις ηπιότερες κλίσεις, μέτριας στις ισχυρές και απότομες. Η Μαύρη πεύκη βρίσκεται σε μέτρια έως ικανοποιητική μορφή με πολλά ευθύκορμα άτομα, ενώ παράλληλα ένας μεγάλος αριθμός δέντρων φθίνουν νεκρώνονται ή είναι νεκρά. Όλα τα χαρακτηριστικά που αναφέρονται παραπάνω συντελούν στη μεγάλη ορνιθολογική σημασία της περιοχής, για γύπες, αετούς, γεράκια, λειβαδοπέρδικες, δρυοκολάπτες και πλήθος από σπουργίτια, ενώ στα νερά της περιοχής υπάρχουν πληθυσμοί της άγριας πέστροφας.

Όπως και στις υπόλοιπες ορεινές περιοχές, το κλίμα ξεφεύγει από τα όρια του μεσογειακού και γίνεται υγρό ηπειρωτικό με μικρής διάρκειας θερμό θέρος, χωρίς ξηρή περίοδο και δριμύ χειμώνα, στη διάρκεια του οποίου είναι αυξημένες οι χιονοπτώσεις και οι ημέρες παγετού.

Το οικοσύστημα του Μαύρου Δάσους όπως και των ορεινών όγκων του Βόρα εν γένει, θεωρείται όχι μόνο πλούσιο αλλά και σπάνιο. Στο Μαύρο Δάσος λοιπόν συναντάμε μία ποικιλία φυτών και δέντρων που περιλαμβάνει:

  • την Οξιά (Fagus silvatica),
  • τη Μαύρη (Pinus nigra) και τη Δασική Πεύκη (Pinus silvestris),
  • τη Καστανιά (Castanea Sativa),
  • τη Βελανιδιά (Quercus macrolepis),
  • το Μέλιο και τον Φράξο – τοπωνύμιο γιάσιν (Fraxinus ornus).

 

Στη περιοχή του Βόρα εν γένει όπως αναφέρεται στο Ειδικό Διαχειριστικό σχέδιο, έχουν εντοπιστεί 157 σημαντικά είδη. Από αυτά στην περιοχή του Μαύρου Δάσους έχουν εντοπιστεί 13, όπως αναφέρονται στον πίνακα παρακάτω.

TAXA

ΜΟΡΦΗ

ΓΕΝΙΚΗ ΕΞΑΠΛΩΣΗ

ΣΥΝΘΗΚΕΣ

ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΣΤΟΝ ΤΟΠΟ

Betula pendula Roth.

Δέντρο

Ευρύτερης εξάπλωσης

 

Μαύρο Δάσος, Όρμα,

Genista tinctoria L.

Πόα

Βαλκάνια

 

14 Κω Δ από τους Προμάχους,

Καλή Πεδιάδα, Σέρβικά Μνήματα,

Μαύρο Δάσος, Όρος Βόρας

Gentiana cruciata L.

Πόα

Ευρύτερης εξάπλωσης

4

Μαύρο Δάσος

Cephaianthera damasonium (Miller) Druce

Πόα

Ευρύτερης εξάπλωσης

2,4

Μαύρο Δάσος

Cephaianthera rubra (L.) Rieh

Πόα

Ευρύτερης εξάπλωσης

2,4

Μαύρο  Δάσος

Dactylorhiza cordigera (Fries) Soo

Πόα

Βαλκάνια

2,4

Μαύρο  Δάσος

Dactylorhiza sambuclna (L.) Soo

Πόα

Ευρύτερης εξάπλωσης

2,4

Καλή Πεδιάδα, Μαύρο Δάσος

Gymnadenia conopsea (L.) R. BR. in Aiton

Πόα

Ευρύτερης εξάπλωσης

2,4

Μαύρο Δάσος

Limodorum abortivum (L.) Schwartz

Πόα

Ευρύτερης εξάπλωσης

2,4

Μαύρο Δάσος

Neottia nidus-avis (L.) L.C.M. Richard

Πόα

Ευρύτερης εξάπλωσης

2,4

Μαύρο Δάσος

Orchis pallens L.

Πόα

Ευρύτερης εξάπλωσης

2,4

Μαύρο Δάσος

Saxifraga porophylla Bertol. subsp. Grisebachii

Πόα

Βαλκάνια

 

Μαύρο Δάσος

Viola palustris L.

Πόα

Βαλκάνια

 

Καλή Πεδιάδα,  Μαύρο Δάσος

2 = Ενδημικά της Ελλάδας

4 = Ευρύτερης Εξάπλωσης, αλλά με ακραίο σημείο εμφάνισης τη συγκεκριμένη περιοχή

Τέλος, όσον αφορά τη πανίδα το Μαύρο Δάσος φιλοξενεί ζώα όπως:

  • το αγριόγιδο (Rupicapra rupicapra L.)
  • ο λαγός (Lepuseuropaeus Pallas)
  • ο σκίουρος (Sciurus vulgaris L.)
  • το κουνάβι (Martes foina Erxleben)
  • γύπες
  • αετοί
  • γεράκια
  • λειβαδοπέρδικες
  • δρυοκολάπτες
  • σπουργίτια

Το Μαύρο Δάσος όπως και όλοι οι φυσικοί τόποι της Αλμωπίας ανήκουν στο δίκτυο NATURA 2000 και πιο συγκεκριμένα στις προστατευόμενες εκτάσεις GR1240001, ΕΖΔ, Κορυφές όρους Βόρα και GR1240008, ΖΕΠ, Όρος Βόρας. Επίσης το Μαύρο Δάσος ανήκει στο δίκτυο προστατευόμενων περιοχών που αποτελούν Καταφύγια θηραμάτων. Στην ευρύτερη περιοχή υπάρχουν τα εξής καταφύγια: Ορεινός όγκος Βόρα / Καταφύγιο Θηραμάτων Όρμας, έκτασης 32.000 στρ. (ΑΠ 1980/31.12.1996) και Ορεινός όγκος Βόρα / Προσωρινό καταφύγιο θηραμάτων – Περιοχή χιονοδρομικού (5ετούς διάρκειας). Έκταση 3.500 στρ.(ΑΠ 7266/6.8.2001 Π.Κ.Μ.)[1].

[1] Δασαρχείο Αριδαίας (Ν.  Μέντης, Ι. Ιωαννίδης)

Πολύ πυκνή συστοιχία δέντρων, αυτό το κάνει και ιδιαίτερα σκοτεινό. Δάσος οξιάς. Το μόνο στοιχείο ανθρώπινης παρέμβασης είναι η επέκταση του οδικού δικτύου. Παρόλα αυτά παραμένει δασικός δρόμος-χωματόδρομος και δεν έχει ασφαλτοστρωθεί.

Άριστη φυσική κατάσταση, σχεδόν ανέγγιχτο από το ανθρώπινο χέρι μέχρι και σήμερα.

Δεν υπάρχει καλή σήμανση και από ένα σημείο και μετά, κάποιος που ανεβαίνει για πρώτη φορά υπάρχει περίπτωση να χαθεί. Ο δρόμος είναι αρκετά δύσκολος, θέλει οπωσδήποτε 4Χ4. Στοιχείο υποβάθμισης είναι η λαθρο-υλοτομία που μαστίζει όλα τα δάση της περιοχής. Σε κάποιο σημείο δίπλα στον δρόμο, υπάρχει ένα εγκαταλελειμμένο καταρρέον κτίσμα, το οποίο θα μπορούσε να αξιοποιηθεί.

Πολύ χαμηλός βαθμός αξιοποίησης που δεν κρίνεται απαραίτητα αρνητικά. Το δάσος προσελκύει κόσμο που ενδιαφέρεται για ορεινή πεζοπορία και άλλες δραστηριότητες αλλά και πάλι σε μικρή κλίματα.  

Προτείνεται η ήπια τουριστική ανάπτυξη, με ελεγχόμενες δραστηριότητες οικοτουρισμού ή εκπαιδευτικές επισκέψεις σχολείων και πανεπιστημίων μέσα στο δάσος. 

Σύνδεση με τα δάση και τους ορεινούς όγκους της Αλμωπίας, τα δάση των βουνών Πίνοβο, Τζένα, Πάικο, το δάσος Προμάχων-Λυκοστόμο κοντά στο Ντόμπρο Πόλε, το Δάσος Λουτρακίου, το Ράμνο Μπορ κ.α.

Να μπει σήμανση ιδιαίτερα στα σημεία όπου ο δρόμος κάνει διχάλες ή συναντάμε στροφές. Δημιουργία ορεινού καταφυγίου.

 

Κλίμα υγρό ηπειρωτικό με μικρής διάρκειας θερμό θέρος, χωρίς ξηρή περίοδο και δριμύ χειμώνα, στη διάρκεια του οποίου είναι αυξημένες οι χιονοπτώσεις και οι ημέρες παγετού. Με την γεωγραφική θέση του δάσους, την ορεογραφική και τοπογραφική διαμόρφωση της περιοχής και την υπάρχουσα βλάστηση, δεχόμαστε ότι το δάσος ανήκει στον ηπειρωτικό τύπο κλίματος.
  • Πεύκη μαύρη (Pinus nigra)
  • Πεύκη δασική  (Pinus silvestris)
  • Οξυά (Fagus silvatica)
  • Καστανιά  (Castanea Sativa)
  • Βελανιδιά (Quercus macrolepis)
  • Μέλιο
  • φράξος –τοπονύμιο γιάσιν (Fraxinus ornus)
  • αγριόγιδο (Rupicapra rupicapra L.),
  • λαγός (Lepuseuropaeus Pallas),
  • σκίουρος (Sciurus vulgaris L.),
  • κουνάβι (Martes foina Erxleben),
  • αγριόγατος (Felis sylvestris Schreber),
  • λύκος (Canis lupus L.),
  • αγριογούρουνο (Sus scrofa L.),
  • αρκούδα (Ursus arctos L.)
  •  λύγκας (Lynx Lynx Temmink)
  • αρουραίοι, ποντίκια και νυχτερίδες
Όρμα, Natura 2000, δάσος, Όρος Βόρα